Czy sztuczna inteligencja powoduje bezrobocie? Analiza

Rozwój AI wywołuje coraz większe obawy o rynek pracy. W mediach regularnie pojawiają się nagłówki sugerujące, że sztuczna inteligencja „zabierze ludziom pracę”. Jednak dane z ostatnich lat pokazują bardziej skomplikowany obraz. W praktyce nie mamy dziś do czynienia z globalnym masowym bezrobociem spowodowanym AI, lecz raczej z dużą transformacją rynku pracy.

Sztuczna inteligencja a bezrobocie – co pokazują dane?

W ostatnich 5 latach zarówno w USA, Europie, jak i wielu krajach Azji nie nastąpił gwałtowny wzrost bezrobocia wyłącznie z powodu sztucznej inteligencji. W wielu państwach bezrobocie wręcz pozostawało niskie, mimo szybkiego rozwoju AI.

Problem dotyczy przede wszystkim konkretnych branż i zawodów. Najbardziej zagrożone są stanowiska wykonujące powtarzalne, schematyczne zadania, takie jak:

• proste prace biurowe,
• wprowadzanie danych,
• podstawowa obsługa klienta,
• tłumaczenia prostych tekstów,
• część pracy grafików i copywriterów,
• podstawowe analizy finansowe.

AI szczególnie mocno wpływa na sektor technologiczny oraz administracyjny. W USA i Wielkiej Brytanii pojawiały się już raporty wskazujące, że firmy ograniczają zatrudnienie juniorów, ponieważ część ich obowiązków przejmują narzędzia AI.

Jednocześnie nadal istnieją ogromne niedobory pracowników w innych sektorach, np.:

• ochronie zdrowia,
• budownictwie,
• logistyce,
• energetyce,
• usługach technicznych,
• opiece nad osobami starszymi.

Dlatego obecnie bardziej trafne jest stwierdzenie, że AI zmienia strukturę zatrudnienia, niż że powoduje ogólne masowe bezrobocie.

Czy sztuczna inteligencja tworzy nowe zawody?

Tak – i to bardzo szybko.

Według raportu World Economic Forum do 2030 roku technologia i AI mogą doprowadzić do likwidacji około 92 milionów miejsc pracy, ale jednocześnie stworzyć około 170 milionów nowych. Oznaczałoby to globalny wzrost zatrudnienia netto.

Pojawiają się nowe zawody, których kilka lat temu praktycznie nie było:

• specjalista AI,
• trener modeli AI,
• inżynier promptów,
• specjalista ds. automatyzacji,
• ekspert AI compliance,
• analityk danych,
• specjalista cyberbezpieczeństwa AI,
• operator systemów autonomicznych,
• audytor algorytmów.

Wzrasta też znaczenie zawodów łączących technologię z kompetencjami ludzkimi – kreatywnością, komunikacją czy zarządzaniem.

Europa, USA i Azja – różnice

USA

W Stanach Zjednoczonych sztuczna inteligencja rozwija się najszybciej. Tam też najszybciej widać redukcje części stanowisk biurowych i technologicznych. Jednocześnie rynek tworzy ogromną liczbę nowych miejsc pracy związanych z AI, analizą danych i cyberbezpieczeństwem.

Europa

Europa wdraża AI wolniej, częściowo przez większe regulacje i ochronę pracowników. Dzięki temu zmiany są mniej gwałtowne, ale firmy również coraz częściej automatyzują procesy administracyjne.

Azja

Kraje takie jak Chiny, Korea Południowa czy Japonia bardzo mocno inwestują w robotyzację i AI. Tam sztuczna inteligencja często ma rekompensować starzenie się społeczeństwa i brak pracowników, a nie tylko redukować zatrudnienie.

Czy historia już to pokazała?

To nie pierwszy raz, gdy ludzie obawiają się technologii.

Podczas rewolucji przemysłowej maszyny zastępowały rzemieślników. Później podobne obawy pojawiły się przy wprowadzeniu:

• kombajnów,
• traktorów,
• linii produkcyjnych,
• komputerów,
• internetu.

Przykładowo kombajny znacząco zmniejszyły liczbę osób potrzebnych do pracy w rolnictwie. Jednak jednocześnie rozwój technologii zwiększył wydajność gospodarki, obniżył ceny żywności i umożliwił rozwój innych branż. Ludzie przenosili się do przemysłu, usług i nowych zawodów.

Historycznie automatyzacja zwykle nie powodowała trwałego masowego bezrobocia. Częściej prowadziła do wzrostu produktywności, bogactwa i tworzenia nowych sektorów gospodarki.

Czy znikanie zawodów jest czymś złym?

Niekoniecznie. Rynek pracy zawsze się zmieniał.

Dziś praktycznie nie istnieją zawody popularne sto lat temu, takie jak telefonistka ręcznie łącząca rozmowy czy zapalacz latarni ulicznych. Z drugiej strony pojawiły się tysiące nowych profesji związanych z komputerami, internetem, elektroniką czy tworzeniem stron www.

Problem pojawia się wtedy, gdy tempo zmian jest zbyt szybkie i część ludzi nie nadąża z przekwalifikowaniem. Dlatego coraz większe znaczenie mają edukacja, kursy i zdobywanie nowych kompetencji.

Najbardziej zagrożone są osoby wykonujące bardzo powtarzalną pracę. Najbardziej odporne pozostają zawody wymagające:

• kreatywności,
• kontaktu z ludźmi,
• podejmowania decyzji,
• odpowiedzialności,
• umiejętności manualnych w zmiennym środowisku.

Podsumowanie

Na razie nie widać dowodów, aby sztuczna inteligencja powodowała ogólne globalne bezrobocie. Widać natomiast bardzo silną transformację rynku pracy. Niektóre zawody będą znikać lub się zmniejszać, ale jednocześnie powstają nowe specjalizacje i całe branże związane z AI.

Historia pokazuje, że rozwój technologiczny zwykle zwiększał produktywność i poziom życia, choć często wymagał dostosowania się społeczeństwa. Prawdopodobnie podobnie będzie także ze sztuczną inteligencją – największym wyzwaniem może okazać się nie sam brak pracy, lecz szybkie tempo zmian i konieczność ciągłej nauki nowych umiejętności.